ایراد و ضرب و جرح

ضرب و جرح:

جرم ضرب و جرح از زمان های گذشته در بین جوامع بشری وجود داشته و علت بروز آن عواملی مانند: فقر فرهنگی ، اقتصادی ، اجتماعی و همچنین خصوصیات فردی ، محیطی ، قومی میباشد و اثار زیان بار و خسارت آن متوجه فرد و هم جامعه خواهد شد.

 

تعریف ضرب و جرح:

در لغت به معنی زدن است و از نظر جزایی معنای ایراد هرگونه صدمه مستقیم و یا غیر مستقیم به بدن انسان که موجب سرخی ، برآمدگی و یا کبودی میگردد میباشد.

 

اقسام جرح:

از نظر فقهی جرح بر اساس شدت و ضعف جراحات وارده با اقسام ذیل تقسیم میشود:

الف) حارصه: خراش پوست بدون آنکه خون جاری شود یکصدم دیه کامل.

ب) دامیه: جراحتی که اندکی وارد گوشت شود و همراه با جریان کم یا زیاد خون باشد ، دو صدم دیه کامل.

پ) متلاحمه: جراحتی که موجب بریدگی عمیق گوشت شود لیکن به پوست نازک روی استخوان نرسد ، سه صدم دیه کامل.

ت) سمحاق: جراحتی که به پوست نازک استخوان برسد ، چهار صدم دیه کامل.

ث) موضحه: جراحتی که پوست نازک روی استخوان را کنار بزند و استخوان را آشکار کند ، پنج صدم دیه کامل.

ج) هاشمه: جراحتی که موجب شکستگی استخوان شود گرچه جراحتی را ایجاد نکند ، ده صدم دیه مامل.

چ)منقله:  جراحتی که درمان آن جز با جابجا کردن استخوان میسر نباش ، پانزده صدم دیه کامل.

ح) مامومه: جراحتی که به کیسه مغز برسد ، یک سوم دیه کامل.

خ) دامغه: صدمه یا جراحتی که کیسه مغز را پاره کند علاوه بر دیه مامومه ، موجب ارش پاره شدن کیسه مغز نیز میباشد.

 

جرم ضرب و جرح عمدی: از جمله جرایمی است که علیه تمامیت جسمانی اشخاص است که در قانون مجازات اسلامی از مواد 386 الی 416 به آن پرداخته است هرگونه خسارت بدنی به دیگران وارد شود موجب ضمان شود و طبق قانون با اجرای قصاص یا پرداخت دیه باید جبران شود. جرم ضرب و جرح عمدی دارای صور مختلف میباشد که به ترتیب زیر تقسیم بندی و مورد برسی قرار خواهیم داد.

الف) صدمات بدنی عمدی مستلزم قصاص عضو

ب) صدمات بدنی عمدی مستلزم حبس تعزیزی

ج) صدمات بدنی عمدی در اثنای منازعی و در گیری

 

ضرب و جرح غیر عمدی: در صورتی ضرب و جرح غیر عمدی حادث شده باشد قصاص موضوعیت نداشته و بدون سوء نیت و قصد سوء عمل ارتکابی را انجام داده است.

تعریف ضرب و جرح
ضرب به معنای «زدن» است و به صدماتی گفته می‌شود که وارد کردن آن‌ها باعث از هم جدا‌شدن نسوج و خون‌ریزی ظاهری بدن نمی‌شود و صرفاً منجر به کبودی، سرخ‌شدگی یا تورم و… می‌شود. جرح هم به‌معنای «زخم‌زدن» است و به آسیب‌هایی گفته می‌شود که باعث از هم جدا شدن بافت‌های بدن شده و با خون‌ریزی ظاهری و بیرونی همراه است، مانند خراشیدگی، بریدگی، پارگی دست.
ضرب‌و‌جرح گاهی ممکن است با شکستگی استخوان‌نیز همراه باشد یا باعث شود که یکی از حواس شخص مصدوم از بین برود یا درست عمل نکند یا حتی عقل مصدوم هم زائل شود. البته می تواند این زد و خورد عمدی و یا غیرعمدی باشد که اثبات غیرعمدی بودن مشکل است.

مجازات ضرب و جرح عمدی
لازم است بدانیم مجازات اصلی و اولیه ضرب و جرح از نوع عمدی مانند قتل عمدی، قصاص است. یعنی همان‌طور که اولیای دم مقتول (بستگان درجه اول مقتول که صاحب خون او هستند) می‌توانند درخواست کنند که قاتل کشته شود، در ضرب و جرح نیز شخص آسیب‌دیده می‌تواند عین همان آسیبی که ضارب به او وارد کرده، تحت نظر قاضی بر جسم ضارب وارد نماید. اما از آن‌جا که عملاً امکان شبیه‌سازی دقیق عین همان آسیب وجود ندارد، و به‌اصطلاح امکان مماثلت وجود ندارد، قصاص قابل اجرا نیست و به‌جای آن، برای هر نوع آسیبی که به بدن بزه‌دیده وارد می‌شود، مبلغ معینی در قانون تعیین شده که دیه نام دارد و مرتکب جرم در صورت درخواست مجنی‌علیه مکلف به پرداخت آن به وی می‌باشد. اگر ضرب و جرح به‌قدری شدید باشد که موجب نقصان یا شكستن یا از كار افتادن عضوی از اعضای بدن یا منتهی به ‌مرض دایمی یا فقدان یا نقص یكی از حواس یا منافع یا زوال عقل قربانی گردد، مطابق ماده ۶۱۴ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ مرتکب جرم، علاوه بر محکومیت به پرداخت دیه، به تحمل دو تا پنج سال حبس محكوم‌ خواهد شد.
ضارب ممکن است عمل ضرب و جرح را به وسیله اعضای خود مانند دست و پا و دندان انجام دهد یا از وسایل دیگری مانند سنگ، چوب، چاقو، سلاح و… استفاده کند. درصورتیکه جرح وارده منتهی به ضایعات شدید مذکور نشود، ولی ضارب(وارد‌کننده ضربه) از اسلحه یا چاقو و امثال آن استفاده کرده باشد، مطابق تبصره ماده ۶۱۴ قانون تعزیرات سال ۱۳۷۵ به سه ماه تا یك‌سال حبس محكوم خواهد شد. بدین‌ترتیب ملاحظه می‌فرمایید که در ماده ۶۱۴ به نتایجی که از جرم به‌دست می‌آید، توجه شده، و تبصره، به وسیله ارتکاب جرم را مدنظر قرار داده است.
گاهی ممکن است که کسی بدون استفاده از سلاح سرد یا گرم به دیگری ضربه‌ای وارد کند که هیچ‌گونه آثار ظاهری حتی در حدّ سرخ‌شدگی و کبودی در بدن شخص مضروب باقی نگذارد. در این حالت، پرداخت دیه منتفی است، لکن طبق ماده ۵۶۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ امکان محکومیت مرتکب به ۹۱ روز تا ۶ ماه حبس یا ۱۱ تا ۳۰ ضربه شلاق وجود دارد.

نحوه‌ی تعقیب و محکومیت مرتکب جرم
محکومیت ضارب به پرداخت دیه منوط به این است که حتماً شخص آسیب‌دیده شکایت کرده و دیه صدمات واردشده به خود را تقاضا کرده باشد. اما اگر یکی از دو فرضی که در ماده ۶۱۴ یا تبصره آن اتفاق افتاده باشد، یعنی ضرب و جرح، منتهی به یکی از آسیب‌های شدید مندرج در آن ماده شده باشد، یا از سلاح و چاقو استفاده شده باشد، برای تعقیب متهم، ضرورتی به شکایت شاکی خصوصی نیست و حتی بدون آن‌که شخص مصدوم شکایتی کرده باشد، مرجع قضایی خود متهم را تعقیب کرده و مجازات می‌کند. چون در این حالت جرم ضرب و جرح عمدی از جرایم غیرقابل گذشت است و برای تعقیب متهم نیازی به شکایت شاکی وجود ندارد؛ زیرا با ارتکاب آن به جامعه زیان وارد می‌شود و به‌همین‌جهت، جرم جنبه‌ی عمومی دارد. این نکته را باید بدانیم اگر ضرب و جرح، نه به نتایج شدید در ماده ۶۱۴ منتهی شود، و نه از سلاح و چاقو استفاده شده باشد، تعقیب متهم منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در این فرض، شخص آسیب‌دیده فقط می‌تواند مطالبه‌ی دیه نماید.

ایراد ضرب و جرح نسبت به مرده
برای تحقق جرم ضرب و جرح لازم است که شخص بزه‌دیده (مجنی‌علیه) حتما انسان زنده باشد و اگر شخصی به انسان فوت‌شده‌ای ضربه وارد کند، عمل او جرم مستقلی است تحت عنوان «جنایت بر میت» که بررسی آن موضوع این نوشتار نیست.